Il-glieda kontra d-dementia

Din il-gimgha il-WHO (World Health Organization) u r-Renju Unit, li prezentament ghandu l-Presidenza tal-G8, ghamlu appell ghall-impenn dinji aktar qawwi kontra l-marda tad-dementia. Appellaw ghal aktar investiment fir-ricerka ghal fejqan minn din il-marda, imma fuq kollox ghal aktar ko-ordinazzjoni fir-ricerka halli ma jkunx hemm duplikazzjoni u hela ta’ rizorsi.  II-Prim Ministru Ingliz David Cameron f’laqgha f’Londra din il-gimgha qal hekk "No one here is in any doubt about the scale of the dementia crisis. A new case every four seconds, a global cost of $600 billion (440 billion euros) and that is to say nothing of the human cost."

Hu stmat li madwat 44 miljun persuna ibatu mimm xi forma ta’ dementia, l-aktar bl- Alzheimer's. Ovvjament bil-populazzjoni dejjem aktar tixjieh, specjalment fid-dinja tal-punent, aktar miljuni ta’ persuna se jkunu qed isofru minn din il-marda.  Filwaqt li sa llum ghandna 5 persuni fl-eta’ tax-xoghol ghal kull persuna fuq il-65 sena, sal-2050 se jkollna biss zewg persuni fl-eta’ tax-xoghol ghal kull persuna fuq il-65 sena ! L-Alzheimer's Disease International Federation wissiet li 135 miljun persuna se jkunu qed ibatu mid-dementia sas-sena 2050.

Il-fondi dedikati ghar-ricerka fuq din il-marda ghadhom ftit wisq. Hafna jsostnu li hemm bzonn impenn qawwi daqs dak li d-dinja ghamlet fl-2005 u s-snin ta’ wara fuq il-marda tal-AIDS.  Kien ghalhekk ukoll li gie maqbul li terga ssir laqgha simili ghal dik ta’ Londra fl-Istati Uniti fl-2015 halli jkun jista jigi evalwat il-progress.

F’pajjizna sa llum ghandna madwar 5000 persuna jbatu mid-dementia u hu kkalkulat li jkollna 14,000 sa 30 sena ohra !  Ghalhekk wiehed ma jistax jifhem kif il-Gvern ta’ Joseph Muscat fil-budget ghall-2014 naqqas il-vot dedikat ghall-glieda kontra d-dementia b’50% ! U dan meta fil-programm elettorali taghhom qalu li l-glieda kontra d-dementia se jaghmluha priorita’ !  

X’differenza mill-impenn tal-Gvern Nazzjonalista f’dan il-qasam.  Sar Activity Centre f’San Vincenz u memory clinic fl-Isptar Karen Grech. Flimkien mal-Malta Dimetia Society kien twaqqaf dimetia help line. Mhux biss hejjejna strategija nazzjonali fuq din il-marda u gibna esperti barranin biex jghallmu lil professjonisti taghna imma tajna l-pilloli b’xejn lill-pazjenti li jbatu minn din il-marda. Ghall-ewwel darba investejna u fuq kollox bnejna swali dementia-friendly. Tabilhaqq x’differenza.

Qed nitrasformaw is-socjeta'

Tlett inkontri. Tlett ezempji hajjin tat-trasformazzjoni li gibna f’pajjizna bl-investimenti fl-edukazzjoni f’kull livell. L-ewwel inkontru: nidhol ghand zewg anzjani f’San Gwann, ir-ragel ghandu 84 sena u l-mara ghandha 78 sena. Ninnota li ghandhom computer mixghul. Staqsejthom juzawhx. Qaluli li t-tnejn li huma matul l-ahhar sena marru kors organizzat mill-Kunsill Lokali. Hallsu xi haga zghira biex bdew il-kors izda hadu l-flus lura ghax ghaddew mit-test li sarilhom fl-ahhar tal-kors ! Qaluli li jiehdu gost juzaw l-internet u jikkorrospondu bl-emails. Ghidtilhom li verament huma ta’ ezempju kif minkejja l-eta’ avvanzata taghhom xorta resqu ‘l quddiem biex jitghallmu.

It-tieni nkontru: Nidhol ghand familja l-Gzira. Il-mara spjegatli li r-ragel haddiem manwali. Ghandhom zewgt itfal. Wahda lahqet farmacista u qed tahdem ma’ kumpanija tal-farmacija u li dalwaqt se tizzewweg, filwaqt li t-tifel se jispicca l-kors ta’ avukat izda behsiebu jkompli jistudja. Hekk kif gejt biex nitlaq qaltli: Nixtieq nirringrazzjak. Ghidtilha “Ta’ xhix?”. Spjegatli li anke hi li llum ghandha madwar 48 sena ghamlet kors fl-Universita’. Qaltli li ghall-kors ma hallsitx flus ghax kien mhallas minn fondi tal-Unjoni Ewropea. Spjegatli li issa qed tithajjar tibda Masters.

It-tielet inkontru: Gew ghandi fl-ufficcju tieghi Tas-Sliema kopja. Lir-ragel niftakru l-iskola primarja ta’ Tas-Sliema. Ftit akbar minni. Spjegali li jahdem go barriera ma’ kumpanija. Gew ikellmuni ghax binthom issa qeghda l-Universita’ fil-kors tal-B.Com u ghalkemm ghadha fit-tielet sena Audit firm lokali diga offritilha kuntratt biex tahdem maghha. Gew isaqsuni jekk nahsibx li din hija kumpanija tajba. Spjegajtilhom li din hija wahda mill-aqwa kumpaniji f’dan il-qasam u li t-tifla ghandha thossha kburija li din il-kumpanija avvicinatha. Qaluli wkoll li binthom l-ohra qeghda s-sixth form. Spjegawli li ghamlu bosta sagrificcji imma jhossuhom kburin li lill-uliedhom irnexxielhom jaghtuhom l-aqwa edukazzjoni.

L-ahhar zewg inkontri huma xhieda tal-beneficcju tal-istipendji. M’ghandhiex dubju li kien ikun impossibli li dawn iz-zghazagh jersqu lejn l-Universita’ kieku ma kienx hemm l-istipendji. Xhieda wkoll ta’ kemm hu zbaljat Edward Scicluna, dak li diga gie ddikjarat li se jkun il-Ministru tal-Finanzi jekk il-Partit Laburista jirbah l-elezzjoni meta qal li pajjizna ghandu jnehhi l-istipendji u jitrasformhom f’dejn. Irrid infakkar li kien Scicluna li fl-2008 iddikjara: "Jekk qabel in-nies tat-Tarzna kienu jitqiesu bħala baqar sagri għax il-Gvern kien jibża' minnhom, illum għandna sitwazzjoni simili fl-Università bil-Gvern imbeżża' milli jmiss l-istipendji." Jien kburi li nifforma parti minn Gvern li mhux lest imiss l-istipendji, anzi se jkompli jiggieled biex dawn jinzammu.

Anzjani moqdijin ahjar

Bosta anzjani Slimiezi fl-ahhar granet sabuni biex urew l-apprezzament taghhom ghall-fatt li l-iskema tal-Ispizerija tal-Ghazla Tieghek issa se tigi estiza anke f’Tas-Sliema. Dawk il-pazjenti li joqghodu tas-Sliema li huma ntitolati ghall-medicini b’xejn minghand il-Gvern u li sa llum kienu qed jigbru l-medicini taghhom mic-Centri tas-Sahha tal-Gzira jistghu issa jaghzlu spizerija hdejhom minn fejn jigbru l-medicini taghhom. Ghal bosta anzjani Slimiezi kien verament ta' strapazz biex jinzlu, imma aktar milli jinzlu, biex jitilghu t-telgha wieqfa li hemm mic-Centru tas-Sahha tal-Gzira.

Dawn l-anzjani u pazjenti ohra issa jistghu issa jigbru l-formola tar-registrazzjoni biex jibbenifikaw mill-Iskema tal-Ispizerija tal-Ghazla Tieghek mill-ispizeriji li ser jippartecipaw fl-Iskema. B'din l-iskema l-Gvern qieghed izomm ma’ weghda ohra elettorali, li jistendi l-iskema f'kull belt u rahal. Tajjeb jinghad li sal l-ahhar tal-2009 kien hemm 27 post gewwa Malta li kienu qed jibbenifikaw minn dan is servizz. Matul din is sena is-servizz gie estiz ukoll gewwa Ghawdex. Dan ifisser li kwazi 39,000 pazjent illum ghandhom anqas strapazz biex jotjenu l-medicini taghhom.

Ta’ min jghid ukoll li minn din is-sena il-Gvern zied 11-il medicina ohra li jinghataw b’xejn lill-pazjenti. Il-Gvern illum jiprovdi 1,316 medicini lill-pazjenti. Dan gew jiswew €22 miljun is-sena l-ohra biss, zieda ta’ aktar minn 6% fuq l-ispiza tas-sena ta’ qabel. Dan kollu jkompli juri li minkejja z-zmien difficli li ghaddejjin minnu, il-Gvern baqa jsostni s-sistema socjali ta’ pajjizna biex naghtu wens lil min ghandu bzonn.

Tama ghall-anzjani

Il-bierah filghaxija attendejt il-funzjoni fejn Patri Joe Caruana O.F.M. ha l-pussess bhala l-kappillan il-gdid tal-Parrocca tas-Sacro Cuor gewwa tas-Sliema. Il-funzjoni li tmexxiet mill-Arcisqof Paul Cremona kienet kwazi fl-istess jum li 90 sena ilu din il-Parrocca nghatalha l-ewwel kappillan. Il-komunita' parrokjali nbidlet sew minn dakinhar. Dakinhar tas-Sliema kienet ghada zona gdida b'familji kbar fin-numru izda zghar fl-eta', illum il-kontra familji zghar b'hafna anzjani.

Hadt gosta li l-Kappillan il-gdid semma fil-messagg qasir tieghu l-htiega li l-komunita' tahdem aktar biex tghin lill-anzjani jirbhu s-solitudni li hafna minnhom ikollhom. Miz-zjajjar tieghi fid-djar hafna drabi anke jien ninhasad kemm ghandna anzjani li jghixu wahedhom u ftit ikollhom kuntatt ma' nies ghal zmien twil. Gieli jispiccaw jghidulek "Iva, oqghod ftit iehor" sforz kemm ikunu jixtiequ li jibqghu jghidu kelma.

Fil-bibita ta' wara l-funzjoni li saret fil-kazin tal-Banda Sliema, hadt l-opportunita', fil-ftit minuti li kelli, naqbad proprju dan is-suggett tas-solitudni tal-anzjani u nirringrazzjah li semma din it-tema. Lil Patri Joe spjegatlu kemm nixtieq li xi darba go Tas-Sliema jinbeda l-progett socjali "Addotta Anzjan", programm volontarju organizzat li jaghti l-opportunita' liz-zghazagh jew familji zghazagh jaddottaw persuna anzjana li tkun tghix wahedha. B'hekk dik l-anzjana ghallanqas f'numru ta' granet fil-gimgha jkollha lil xi hadd li jzurha, li jkellimha u jara jistax jghinha fil-bzonnijiet taghha. Dan biex inkomplu anke nibnu fuq il-programmi li diga waqqaf il-gvern, li ghalkemm tajbin ovvjament huma limitati. B'hekk inkunu qed nirbhu l-akbar problema li ghandhom uhud mill-anzjani taghna, is-solitudni.

M'ghandix dubju li Patri Joe, li kif qalli anke Chris Said, qatta zmien twil fis-Seminarju ta' Ghawdex, u kien organizzatur kbir maz-zghazagh, issa se jaghraf ukoll jiddedika hsibijietu u hinu ukoll ghall-bzonnijiet tal-komunita' gdida li giet fdata lilu, fosthom lil dik anzjana. Minn hawn ghal darb'ohra nsellimlu u nawguralu l-hidma t-tajba.