Restawr estensiv fuq Kastilja

Wicc il-Prim Ministru kien jixghel bhal l-faccata tal-Berga ta’ Kastilja restawrata li taghti fuq Triq il-Merkanti nhar il-Gimgha meta zar lil haddiema li qed jirrestawrha. Dan il-progett ta’ restawr fuq t-tlett faccati ta’ din il-Berga, wahda mill-isbah li ghandna, nbeda mir-Restoration Unit fi hdan il-Ministeru tieghi f’Lulju tas-sena l-ohra u hu mistenni li jkun lest sal-ahhar tal-2012. L-ahhar xoghol ta’ restawr fuq din il-Berga, li nbniet fis-seklu sittax, jidher li kien sar wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Il-PM kien attent jisma kif il-haddiema qed inaddfu b’reqqa kbira il-faccata li kienet swiedet matul is-snin kemm bid-dhahen tat-traffiku kif ukoll bid-dhahen tal-powerstation tal-Marsa. Izda x-xoghol principali mhuwiex it-tindif imma r-restawr tal-gebel li spicca. U kif stajna naraw mill-vicin b’ghajnejna meta tlajna fuq l-armar, hsarat hemm hafna. Hafna mill-hsarat bilkemm taqbadhom mill-livell tat-triq izda meta tara l-faccata mill-vicin tara l-hsara kbira li hemm specjalment fil-lavur u skultura elaborata. Esperjenza unika li tara l-faccata ta’ Kastilja mill-gholi. Nibqa niftakarha. Il-Prim ghall-ewwel beda jibza f’dak l-gholi izda mbaghad malajr rabba l-kunfidenza hekk kif induna li l-armar jiflah anke l-piz tieghi !

Il-gebel li jkollu jinbidel jinhadem mill-gdid fuq il-post. Hafna drabi kif spjegawlna l-haddiema, lanqas moll ma jkunu jistghu juzaw ghax il-qies tal-gebla ma jkunx jaqbel. Fil-fatt il-gebla tigi zmarrata (tinghata l-forma bejn wiehed u iehor) fl-art izda mbaghad jigi skolpita fid-dettall b’sengha kbira fuq il-faccata stess. Il-haddiema spjegaw ukoll lil PM kif isir ix-xoghol ta’ restawr tal-gebel li jkun iddeterjora imma ma jkollux ghaliex jinbidel. B’pacenzja kbira jibnu l-bicciet neqsin saff fuq saff. Meta tara dan kollu tifhem ahjar kif ir-restawr m’ghadux semplici sengha imma sar sengha bi xjenza.

Ix-xoghol fuq Kastilja jikkumplimenta xoghol iehor ta’ restawr I ghamilna u qed naghmlu fuq il-Belt kapitali: il-Palazz tal-President, il-KonKatidral ta’ San Gwann, il-Biblioteka, Victoria Gate u s-swar. Bla dubju ta’ xejn qatt daqs illum il-Belt Valletta ma rat xoghol ta’ restawr daqshekk massicc biex naghtu valur gdid lil dan il-wirt kbir li hallewlna ta’ qabilna.

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100806/local/castille-facade-restoration-on-schedule

(Ritratt: juri il-before and after ta' bicca skultura fil-faccata)

Victoria Gate u Ta' Liesse

F'dawn il-granet il-haddiema tal-Valletta Rehabilitation Programme qed jaghmlu l-ahhar xoghlijiet fuq l-upgrading u restawr li ghamilna fl-inhawi ta' Victoria Gate u l-area tal-Knisja tal-Madonna ta' Liesse. Il-Bieb, li nbena mill-Inglizi fl-1884-85 u huwa t-tieni l-aktar entrata mportanti tal-Belt Kapitali u llum rega beda jintuza sew mill-hafna turisti li jzuru pajjizna permezz tal-cruise liners. Kien Bieb prattikament iswed b'bosta bicciet tal-lavur neqsin minnu u b'hafna deterjorazzjoni fil-gebla. Ix-xoghol tat-tindif u restawr sar b'galbu bl-idejn kif jixraq. Fejn kien hemm hafna hmieg intuza l-micro sand blasting. Issa bilkemm jintaraf. Gie kwazi jixghel !

Il-process tal-progett inbeda permezz tar-ricerka. Ir-ricerka mill-ewwel indikat li originarjament barra l-Bieb kien hemm ditch. Fil-fatt appena nbeda ix-xoghol, taht it-tmexxija teknika tal-Perit Claude Borg, nkixef dan id-ditch li issa nkixef totalment halli wiehed ikun jista jaqra sew kif kien originarjament u nbnew il-bridges kif kienu originarjament.

Barra x-xoghol tar-restawr fuq Victoria Gate, twessghu l-bankini u saru mill-gdid, apparti li saru trenches taht il-bankini ghas-servizzi kollha anke biex jitnehhew il-wires kollha minn mal-faccati. L-istat taghhom kien hazin hafna anke ghax fuqhom kienu jipparkjaw bosta vetturi. Komplejna bix-xoghol ta' bankini godda sa fejn jibda l-Valletta Waterfront. B'kollox saru 2,400 metru kwadru ta' bankini. Dan ix-xoghol jorbot ukoll mar-restawr tal-pavimentar li sar tat-tarag li jiehdu minn Victoria Gate sa Triq Sant'Ursula u Triq San Gwann halli b'hekk nkunu pprovdejna pavimentar xieraq lil dawk kollha li jimxu mill-Valletta Waterfront sa' Triq Merkanti. Ix-xoghlijiet kollha gew jiswew mal-€430,000. Apprezzajt hafna l-kumment li ghamel is-Sindku tal-Belt, Alexiei Dingli meta gie kkwotat li qal "What was before a dull area is now being turned into a model for other parts of the city and the harbour area."

Issa qed nipjanaw li naghmlu l-parti tan-naha ta' isfel tat-Telghat Ta' Liesse fejn qabel kien hemm il-Pixkerija l-Antika. Minn hemm sa fejn hemm il-Pixkerija ezistenti huwa ppjanat li jkun hemm estensjoni tal-Cruise Liner Terminal, biz-zewg binjiet tal-pixkerija ezistenti u fejn kien hemm il-Ministeru tieghi jkunu trasformati f'boutique hotel. Dan ix-xoghol kollu jifforma parti minn nisga ta' xoghlijiet li saru u ghad iridu jsiru halli naghtu valur gdid lill-gojjell tal-Belt Kapitali taghna.

Centru biex jispjega s-swar

Difficli tispjega kif pajjiz bhal taghna, li ghandu tant patrimonju uniku ta’ swar u fortifikazjonijiet, ghad m’ghandux sa llum centru, jew ‘muzew’ iddedikat biex jispjega r-rikkezzi ta’ arkitettura militari li ghandu. Ghandna muzewijiet tal-arkeologija, tal-storja marittima, l-armi u l-kurazzi tal-kavallieri, tal-istorja naturali u ohrajn, izda m’hemm xejn fuq il-fortifikazzjonijiet taghna. Is-swar u l-fortifikazzjonijiet ta’ Malta jirraprezentaw wahda mill-ifjen kollezzjonijiet t’arkitettura militari li jezistu madwar id-dinja, fi kliem il-mibki Prof. Quentin Hughes, “wirt monumentali li ghal koncentrazzjoni u majesta tieghu, huwa tassew bla paragun”.

Kien ghalhekk li l-Ministeru ghar-Rizorsi u Affarijiet Rurali ha l-inizjattiva biex jimla ukoll dan il-vojt fl-gharfien u l-esposizzjoni ta’ dan is-suggett bit-twaqqif ta’ Centru gdid ta’ Informazzjoni fuq il-Fortifikazzjonijiet ta’ Malta. Dan ghandu jikkomplimenta x-xogholijiet kbar ta’ restawr li ghadejjin fuq 6km ta’ swar. Ghal dan il-ghan, ir-Restoration Unit fi hdan il-Ministeru gie mitlub jiddisinja progett li juri u jispjega l-importanza tal-fortifikazzjonijiet f’Malta , kif ukoll il-mod kif dawn l-istrutturi maestuzi nbnew.

Bhal ma kelli l-okkazzjoni nispjega llum fil-laqgha li kellna fuq il-post, dan il-centru mhux se jiglorifika l-gwerra, izda se jiccelebra l-genju kreattiv tal-inginerija u l-arkitettura militari. Kif jghid sew Quentin Hughes is-swar inbnew “biex jipprotegi il-hajja u mhux jeqerduha”. Kienet l-arti tad-difiza, u tal-aggressjoni. Ghaldaqstant, dan ic-Centru l-gdid se jiffoka fuq il-metodi, teknika u s-snajja ta’ kostruzzjoni kif ukoll ir-rwol importanti li kellhom il-bennejja u nies tas-snajja Maltin f’dan il-process.

Il-‘bennejja’ ta’ dan ic-centru interattiv huma Dr Stephen C Spiteri, storiku ta’ l-arkitettura militari u awtur ta' diversi kotba fuq is-swar ta’ Malta, flimkien ma’ team specjalizzat mir-Restoration Unit. Il-binja maghzula biex tiehu fiha dan ic-centru hija struttura kbira taz-zmien is-seklu sittax, mibnija fi zmien il-Gran Mastru Verdal, li tinsab biswit Biagio Steps f’tarf Triq San Marku, il-Belt Valletta. Dan il-bini antik u interessanti qieghed bhalissa jigi restawrat. Ic-Centru se jkun mghammar b’mudelli tas-swar, mudelli tas-swar tri-dimensjonali generati bil-kompjuters, tabelli b’informazzjoni, teatru audio-viziv, u librerija. Il-progett gie iddisenjat biex jinkorpora ukoll ‘lift’ ghal-‘link’ vertikali bejn iz-zona ta’ Marsamxett u Triq Melita.
http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100226/local/biago-steps-project-to-honour-fortifications

L-Australia Hall - ezempju tal-indifferenza

Jekk hemm ezempju tal-indifferenza tal-Partit Laburista lejn il-patrimonju Malti, dan huwa l-kaz ta' kif il-Partit Laburista halli l-Australia Hall gewwa Pembroke titkisser u titfarrak. L-Australi Hall inbniet mill-Australian Branch tal-British Red Cross Society fl-1915 bhala sala tac-cinema u Memorial ghat-truppi Awstraljani li kienet mietu f'Gallipoli. Din hi binja li kienet propjeta' tal-istat li nghatat b'cens lil Partit Laburista fl-1979 bhala parti mill-kumpens li ha l-Partit Laburista meta l-Gvern ha l-binja ta' Freedom Press fil-Marsa. Il-binja li ghandha still Edwardian kienet mghammra b'palk shih, b'orchestra pit, dressing rooms u bi projection room ghac-cinema.

Kundizzjoni mportanti fic-cens kienet dik li din il-binja trid tinzamm fi stat tajjeb. Sfortunatament il-Partit Laburista halliha abbandunaha u halliha taqa bicciet. Mument minnhom il-PL ipprova jbieghha biex tintuza bhala supermarket izda l-bejgh ma sehhx. F'Ottubru li ghadda l-Gvern permezz tad-Dipartiment tal-Artijiet kiteb lil Partit Laburista sabiex fi zmien tlett xhur jiehu l-azzjoni mehtiega halli jirrestawra din il-binja. Ghaddew it-tlett xhur izda baqa' ma gara xejn.

Hadt gosta nisma l-bierah lis-Segretarju Parlamentari Jason Azzopardi jghid li qed jara flimkien mal-Avukat tar-Repubblika kif il-Gvern jiehu lura din il-binja lura halli jirrestawrha hu. Jaghmel sew il-Gvern li jiehu l-azzjoni legali kollha possibli halli jtemm il-kuntratt ta' cens li hemm. Hija tal-misthija kif il-Partit Laburista halli din il-binja tiggarraf u sahansitra tinharaq biex tispicca fl-istat tal-biki li qeghda fih illum. Niddubita jekk il-Kunsill Lokali ta' Pembroke, mmmexxi minn maggoranza tal-Partit Laburista, qattx caqlaq sebghu biex igieghel lil Partit Laburista jerfa r-responsabilitajiet tieghu. Jien nittama li ghallanqas sal-2015, mitt sena wara li nbniet, din il-binja tkun irrestawrata u wzata mill-komunita' li llum tghix gewwa Pembroke.